فارسى به گيلكى است در 786 صفحه و به سال 1366 منتشر شده است . از مختصات مثبت اين فرهنگ ، گردآورى واژگان جامع منسوب به يك فن يا هنر و يا مؤسسات اقتصادى و لغات متعلق به حيات اجتماعى اعم از شهرنشينى و يا روستائى است و يا واژگان معمول در كشاورزى ، اعم از دامدارى ، برنج‌كارى و گندم‌كارى ، ماهيگيرى ، ابريشم‌كشى ، حصيربافى ، صنايع دستى يا اصطلاحات موسيقى ، يا امور خانگى اعم از آشپزى و انواع خورشهاى محلى است . جمع‌آورى اين‌گونه واژه‌ها كه معرف جنبه‌هاى گوناگون حيات قومى است و تطبيق و مقايسهء آنها با واژه‌هاى يكسان مناطق دور و نزديك سرزمين گيلان ، خصيصهء اين فرهنگ متنوع را به لغت‌نامه‌هاى موضوعى و تطبيقى نزديك كرده است . در اين فرهنگ مانند فرهنگهاى مشابه نقيصه‌هائى ديده مىشود به عنوان مثال در صفحهء 252 چنين آمده است : امر : اوچين ، نهى : اونچين در مواضع مشابه ديگر نيز به جاى اصطلاح « حالت نفى » تعبير نهى تكرار شده است و حال آن‌كه اصطلاح نهى را در تحليل دستورى ، وقتى به كار مىبرند كه فعل امر با حرف م آغاز شده باشد . ما نون نفى داريم و ميم نهى . 4 - « فرهنگ واژه‌هاى گيلكى » ( ضميمهء كتاب ويژگيهاى دستورى ) تأليف جهانگير سرتيپ‌پور كه در سال 1369 به طبع رسيده است . مؤلف براى جنبهء آوائى واژه‌ها اهميت درجهء اول قائل شده و به ضبط دقيق آنها پرداخته است . همچنين در اين فرهنگ واژه‌هائى كه از حيث معنى يكسان هستند ، ولى به سبب تغيير واجها به دو صورت يا بيشتر نمودار مىشوند ، مشخص شده‌اند . دربارهء بعضى واژه‌ها ، بالاخص واژه‌هائى كه با خصايص زندگى و آداب و رسوم قومى گيلان بستگى دارند به توضيح مبسوط پرداخته‌اند . در برابر بعضى واژه‌ها علامت ستاره گذاشته‌اند كه مؤلف وعده مىدهد كه به ريشه‌يابى آنها بپردازد . بجاست دربارهء مختصات « فرهنگ گيلكى به روسى » سخنى چند گفته شود . اين فرهنگ ، چنان‌كه ذكر شد به دستيارى فرهنگستان علوم شوروى در سال 1980 ميلادى در مسكو به چاپ رسيد . در مجموع مشتمل بر 465 صفحه است در سه بخش : بخش اول مقدمه‌اى دربارهء زبان گيلكى در 7 صفحه . بخش دوم واژه‌هاى گيلكى به روسى در 279 صفحه . بخش سوم واژه‌هاى روسى به گيلكى در 175 صفحه . بزرگترين نقص كتاب اين است كه گردآورندگان ، گويى تصور روشنى از ماهيت واژه‌هاى گيلكى و تفاوت آن با گويشهاى ديگر نداشتند . از اين‌جهت شمارى از واژه‌هاى محاوره‌اى تهرانى كه در فرهنگ جمال‌زاده منعكس است سرودست‌شكسته در « فرهنگ گيلكى به روسى » راه يافته است . مثلا در ذيل حرف ب ، 311 واژهء گيلكى آمده است كه تعدادى از آنها عارى از اصالت است . همهء واژه‌هائى كه با پيشوند با يا بى آغاز مىشود ذيل حرف ب جا گرفته است بىآن‌كه نيازى بدان باشد و شاخصى جهت اصالت لغات گيلكى به دست دهد . بگذريم از اين‌كه برخى از واژه‌هاى ناب گيلكى كه با همين حرف آغاز مىشود از قلم افتاده است . در توضيح معانى واژه‌ها نيز خطاها كم نيست . از مختصات مثبت اين فرهنگ آوردن امثله به صورت جمله‌هاى كوتاه در ذيل تعدادى از واژه‌ها و همچنين بحث مختصر دستورى در مورد مفردات قيد و ريشهء افعال و يا وجه اشتقاق افعال و واژه‌هاست . « 46 » در پايان بايد به كارهاى علمى ارزنده‌اى كه در زمينهء معرفى و شناسائى گيلكى انجام شده است به اختصار سخن گفته شود : يكى از ارزنده‌ترين كارهاى علمى دربارهء تحقيقات مربوط به گيلكى « كتاب‌شناسى و بررسى واژه‌نامه‌ها ، دستورنامه‌ها و نوشته‌هاى گيلكى و ديلمى و تالشى از سدهء هشتم تاكنون » نوشتهء شادروان دكتر عيسى ( رضا ) مدنى است كه در شمارهء دوم « گيلان‌نامه » در 60 صفحه به چاپ رسيده است . تحقيقات و تتبعات شادروان كريم كشاورز كه تحت عنوان « ويژگيهاى صرف و نحو گيلكى » در مجموعهء سخنرانيهاى نخستين كنگرهء تحقيقات ايرانى به چاپ رسيده و نيز مقالهء فاضلانه او در مجلهء « راهنماى كتاب » ( جلد 5 ، سال پنجم 1341 ) از پژوهشهاى قابل تحسين در زمينهء گيلكى است . تحقيقات و مطالعات دكتر عبد الكريم گلشنى و سخنرانى مفصل وى پيرامون گيلكى در چهارمين كنگرهء تحقيقات ايرانى ( شهريور 1352 ) كه مستقلا در جزوه‌اى به چاپ رسيده است از پژوهشهاى باارزش در زمينهء گويش گيلكى است . نوشته‌هاى محمد بشرى دربارهء نكات و دقايق دستورى گيلكى در نشريهء « كادح » ، يادداشتهاى على اكبر مراديان گروسى و مقالات فريدون نوزاد ، محمود پاينده ، تيمور گورگين و ديگران را در اين زمينه نبايد ناديده گرفت . اميد است تلاش و كوشش پژوهشگران گيلانى در آينده بتواند آثار گرانبهائى به وجود آورده نكات و دقايق گيلكى را به نحو شايسته‌ترى روشن سازد .

--> ( 46 ) . فرهنگ گيلكى به روسى ، راستارگويوا ، كريمووا و ديگران ، انستيتوت زبان‌شناسى شوروى ، مسكو 1980 ميلادى .